Robert De Niro należy do grona aktorów, którzy potrafili przejść od ról psychologicznie mrocznych i gangsterskich do komedii, dramatów oraz kina familijnego. Jego filmografia obejmuje ponad 100 ról, a fundamentem kariery pozostaje współpraca z Martinem Scorsesem.
Robert De Niro – aktor metodyczny i kameleon kina
De Niro kształcił warsztat między innymi w Stella Adler Conservatory, gdzie zetknął się z technikami wywodzącymi się z systemu Stanisławskiego. W praktyce oznaczało to intensywne przygotowanie do ról, pracę nad głosem, wyglądem i sposobem poruszania się. Aktor nie ograniczał się do odtworzenia tekstu, lecz budował całą psychikę postaci.
Widać to zarówno w kreacji młodego Vita Corleone, jak i w rolach Travisa Bickle’a czy Jake’a LaMotty. Za „Ojca chrzestnego II” otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego, a za „Wściekłego byka” – statuetkę dla najlepszego aktora pierwszoplanowego.
Martin Scorsese i złoty okres kariery
Współpraca z Martinem Scorsesem rozpoczęła się od „Ulic nędzy” z 1973 roku i stała się jednym z najważniejszych sojuszy artystycznych współczesnego kina. Reżyser oraz aktor wielokrotnie wracali do tematów przemocy, winy, ambicji i autodestrukcji. Ich filmy nie przedstawiały przestępczego świata wyłącznie jako sensacyjnego tła, lecz pokazywały jego wpływ na psychikę bohaterów.
W „Taksówkarzu” De Niro zagrał Travisa Bickle’a, samotnego weterana wojny pracującego nocami za kierownicą taksówki. Przygotowując się do roli, przez pewien czas pracował jako taksówkarz w Nowym Jorku. Bickle nie jest typowym bohaterem kina akcji. To człowiek coraz bardziej odizolowany, który własne poczucie moralnego porządku próbuje narzucić brutalnemu miastu.
Jeszcze dalej aktor poszedł w „Wściekłym byku”. Jake LaMotta jest bokserem obdarzonym ogromną wolą walki, ale także niszczącym gniewem i zazdrością. De Niro uczył się boksu, a do scen przedstawiających późniejszy etap życia bohatera znacznie przybrał na wadze. Rola przyniosła mu Oscara i do dziś pozostaje jednym z najbardziej wymagających przykładów aktorstwa fizycznego.
Do najważniejszych filmów z tego okresu należą także „Król komedii”, „Chłopcy z ferajny”, „Kasyno” i „Przylądek strachu”. W każdym z nich De Niro wykorzystuje podobną intensywność, lecz nadaje jej inny kierunek:
- „Chłopcy z ferajny” pokazują go jako Jimmy’ego Conwaya, człowieka uprzejmego na powierzchni i bezwzględnego w działaniu.
- „Kasyno” przedstawia Sama „Ace’a” Rothsteina, hazardzistę próbującego zarządzać światem podporządkowanym pieniądzom i mafii.
- „Król komedii” wykorzystuje obsesję i narcyzm, aby opowiedzieć o człowieku pragnącym sławy za wszelką cenę.
- „Przylądek strachu” pozwala aktorowi stworzyć jedną z najbardziej przerażających postaci w jego dorobku, mściwego Maxa Cady’ego.
Najważniejsze filmy i nagrody
Poniższe zestawienie obejmuje role, które najlepiej pokazują rozwój aktora oraz tytuły szczególnie istotne dla jego pozycji w historii kina.
| Tytuł filmu | Rok | Rola lub nagroda |
|---|---|---|
| Ojciec chrzestny II | 1974 | Młody Vito Corleone, Oscar dla najlepszego aktora drugoplanowego |
| Taksówkarz | 1976 | Travis Bickle, nominacja do Oscara dla najlepszego aktora |
| Łowca jeleni | 1978 | Michael Vronsky, nominacja do Oscara dla najlepszego aktora |
| Wściekły byk | 1980 | Jake LaMotta, Oscar dla najlepszego aktora |
| Chłopcy z ferajny | 1990 | Jimmy Conway, jedna z najważniejszych ról gangsterskich |
| Przebudzenia | 1990 | Leonard Lowe, nominacja do Oscara dla najlepszego aktora |
| Przylądek strachu | 1991 | Max Cady, nominacja do Oscara dla najlepszego aktora |
| Poradnik pozytywnego myślenia | 2012 | Pat Solitano Sr., nominacja do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego |
Od gangsterów do komedii
Choć nazwisko De Niro przez lata kojarzono głównie z kinem gangsterskim, aktor nie chciał zostać zamknięty w jednym typie postaci. Występował w dramatach, filmach wojennych, thrillerach, produkcjach fantasy i komediach. Ta zmiana nie oznaczała rezygnacji z charakterystycznej intensywności, lecz przeniesienie jej w lżejszy ton.
Dobrym przykładem jest „Depresja gangstera”, w której mafijny boss Paul Vitti korzysta z pomocy psychiatry. De Niro świadomie gra tu własnym ekranowym wizerunkiem, zestawiając groźną powierzchowność bohatera z jego bezradnością i problemami emocjonalnymi.
Jeszcze większą popularność przyniosła seria „Poznaj mojego tatę”. Jack Byrnes jest byłym agentem i nadopiekuńczym ojcem, który podejrzliwie obserwuje przyszłego zięcia. Komediowy rytm filmu pozwolił aktorowi wykorzystać surową prezencję znaną z dramatów, ale zamiast przemocy zaoferować niezręczność, podejrzliwość i przesadną kontrolę.
Wśród lżejszych filmów z udziałem De Niro warto zwrócić uwagę na:
- „Poznaj mojego tatę” i jego kontynuacje, w których aktor gra Jacka Byrnesa.
- „Praktykanta”, gdzie wciela się w emerytowanego wdowca rozpoczynającego staż w firmie internetowej.
- „Zdążyć przed północą”, komedię drogi z Charlesem Grodinem.
- „Showtime”, policyjną komedię z Eddiem Murphym.
- „Wszyscy mają się dobrze”, spokojny dramat o ojcu próbującym odbudować relacje z dorosłymi dziećmi.
Od czego zacząć oglądanie filmów Roberta De Niro?
Najlepszym początkiem będzie zestawienie trzech różnych ról: „Taksówkarza”, „Wściekłego byka” i „Poznaj mojego tatę”. Pierwszy film pokazuje jego zdolność do budowania narastającego niepokoju, drugi – fizyczne i emocjonalne zaangażowanie, a trzeci – wyczucie komediowego kontrastu.
Potem warto sięgnąć po „Ojca chrzestnego II”, „Chłopców z ferajny”, „Kasyno” oraz „Przebudzenia”. Taki wybór pozwala zobaczyć, że De Niro nie jest tylko aktorem od gangsterów. Jego największą siłą pozostaje umiejętność całkowitego podporządkowania warsztatu postaci – niezależnie od tego, czy jest nią bokser, mafijny boss, samotny ojciec czy nieufny teść.
