„Władcę Pierścieni” napisał J.R.R. Tolkien, angielski filolog i profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego, żyjący w latach 1892–1973. Powieść ukazała się w latach 1954–1955, choć autor traktował ją jako jedno dzieło, a nie trylogię. Poznaj najważniejsze fakty z życia twórcy Śródziemia.
Kim był autor „Władcy Pierścieni”?
J.R.R. Tolkien, a właściwie John Ronald Reuel Tolkien, urodził się 3 stycznia 1892 roku w Bloemfontein na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Zmarł 2 września 1973 roku w Bournemouth, mając 81 lat. Był brytyjskim pisarzem, filologiem i wykładowcą akademickim.
Jego zainteresowania obejmowały języki klasyczne, literaturę staroangielską oraz dawne podania germańskie i nordyckie. Tolkien znał w różnym stopniu ponad 30 języków, między innymi łacinę, staroislandzki, anglosaski, walijski i staroirlandzki. Pracował także przy Oxford English Dictionary, jednym z najważniejszych słowników języka angielskiego.
| Informacja | Dane | Znaczenie |
| Pełne imię i nazwisko | John Ronald Reuel Tolkien | Autor literatury i badacz języków |
| Lata życia | 1892–1973 | 81 lat |
| Najważniejsze dzieło | „Władca Pierścieni” | Powieść osadzona w Śródziemiu |
| Uczelnia | Uniwersytet Oksfordzki | Profesor filologii i literatury staroangielskiej |
Jak dzieciństwo wpłynęło na twórczość Tolkiena?
W 1895 roku Tolkien przyjechał z matką Mabel i młodszym bratem Hilarym do Birmingham. Po śmierci ojca rodzina znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, dlatego Mabel zamieszkała z synami w Sarehole Mill, wówczas spokojnej, wiejskiej okolicy. Ten krajobraz stał się jednym ze źródeł inspiracji dla Shire’u – krainy hobbitów pełnej pól, ogrodów i niewielkich domów.
Mabel sama uczyła dzieci, zwłaszcza języków. Tolkien bardzo wcześnie nauczył się czytać, interesował się brzmieniem słów i chętnie rysował. Czytał między innymi Alicję w Krainie Czarów, legendy arturiańskie oraz zbiory baśni Andrew Langa. W szkole King Edward’s poznał historię języka angielskiego, a nauczyciel George Breverton zachęcał go do lektury dawnych tekstów.
Śmierć matki w 1904 roku mocno wpłynęła na jego życie i religijność. Opiekę nad Tolkienem i jego bratem przejął ksiądz Francis Morgan. W 1908 roku Ronald poznał Edith Bratt, swoją przyszłą żonę. Ich uczucie musiało przetrwać kilkuletnią rozłąkę, ponieważ opiekun zabronił im spotkań do czasu osiągnięcia przez Tolkiena pełnoletności.
Gdzie Tolkien studiował i pracował?
W 1911 roku rozpoczął naukę w Exeter College w Oksfordzie. Początkowo studiował języki klasyczne, lecz szybko bardziej zainteresowało go językoznawstwo porównawcze. Pod kierunkiem Josepha Wrighta poznawał język walijski, a później zajął się także fińskim. Jego budowa i brzmienie wpłynęły na powstanie queny – języka elfów w mitologii Śródziemia.
Studia anglistyczne ukończył w 1915 roku z wyróżnieniem First Class Honours. Rok później poślubił Edith Bratt. W czasie I wojny światowej służył na froncie i brał udział w bitwie nad Sommą. Zachorował na gorączkę okopową, a leczenie uchroniło go przed dalszą służbą liniową.
Po wojnie pracował jako leksykograf, a następnie wykładał w Leeds. W 1925 roku objął stanowisko profesora języka staroangielskiego na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam przez dziesięciolecia prowadził badania nad dawną literaturą i rozwijał własne opowieści.
Inklingowie i C.S. Lewis
W Oksfordzie Tolkien należał do grupy Inklingów, skupiającej pisarzy i wykładowców zainteresowanych literaturą, mitami oraz religią. Jednym z jego najbliższych przyjaciół był C.S. Lewis, autor Opowieści z Narnii. Obaj rozmawiali o rękopisach, czytali sobie fragmenty utworów i przez około czterdzieści lat wspierali się literacko.
Jak powstały „Hobbit” i „Władca Pierścieni”?
Historia „Hobbita” zaczęła się najpewniej na początku lat trzydziestych. Podczas sprawdzania prac studentów Tolkien zapisał zdanie: „W pewnej norze ziemnej mieszkał sobie pewien hobbit”. Później rozwinął je w opowieść dla dzieci, którą czytał także podczas spotkań Inklingów.
Hobbit, czyli tam i z powrotem ukazał się w 1937 roku nakładem wydawnictwa Allen & Unwin. Książka odniosła powodzenie, więc wydawca poprosił o dalszy ciąg. Tolkien zaczął pisać poważniejszą historię, początkowo utrzymaną w stylu dziecięcej przygody. Z czasem opowieść stała się rozbudowaną sagą o wojnie, odpowiedzialności, przyjaźni i władzy.
Prace trwały około 12 lat. Autor wielokrotnie poprawiał wcześniejsze rozdziały, zmieniał szczegóły fabuły i dopracowywał język. Perfekcjonizm spowalniał pisanie, lecz pozwolił stworzyć spójny świat z własną historią, geografią, mitologią i językami.
Dlaczego powieść wydano w trzech tomach?
Tolkien uważał „Władcę Pierścieni” za jedną powieść. Wydawca Stanley Unwin obawiał się jednak ogromnej objętości oraz wysokich kosztów druku. Zdecydowano więc o publikacji w trzech tomach, co później utrwaliło błędne określenie trylogia.
| Część | Rok wydania | Zakres opowieści |
| „Drużyna Pierścienia” | 1954 | Początek wyprawy i utworzenie drużyny |
| „Dwie wieże” | 1954 | Rozdzielenie bohaterów i wojna o Rohan |
| „Powrót króla” | 1955 | Finał wojny o Pierścień |
„Władca Pierścieni” został wydany w trzech tomach z powodów wydawniczych, lecz Tolkien napisał jedno, ciągłe dzieło.
Jakie książki napisał Tolkien?
Najbardziej znane utwory autora rozgrywają się w Śródziemiu. Należą do nich Hobbit, Władca Pierścieni oraz Silmarillion. Ostatnia książka nie była ukończona i nie miała ostatecznego układu nadanego przez pisarza.
Po śmierci ojca Christopher Tolkien uporządkował materiały i przygotował Silmarillion do druku. Opracował także wielotomową Historię Śródziemia, dzięki której czytelnicy poznali kolejne wersje mitów, języków i historii tworzonych przez J.R.R. Tolkiena.
Pisarz tworzył również wiersze, opowiadania oraz prace naukowe. Jego esej Potwory i krytycy pozostaje ważnym tekstem dotyczącym literatury staroangielskiej, a książka Drzewo i liść przedstawia jego poglądy na baśń, wyobraźnię i tak zwane wtórstwarzanie.
Dlaczego Tolkien zmienił literaturę fantasy?
„Władca Pierścieni” spopularyzował fantasy jako gatunek przeznaczony nie tylko dla dzieci. Tolkien połączył epicką fabułę z rozbudowaną mitologią, dawnymi językami i historią fikcyjnych ludów. Elfy, krasnoludy, orkowie, hobbici i czarodzieje otrzymali własne tradycje oraz miejsce w większej opowieści.
Jego twórczość wpłynęła na Ursulę Le Guin, J.K. Rowling i wielu innych autorów. Tom Shippey nazwał Tolkiena autorem stulecia, a John Clute uznał go za najważniejszego twórcę fantasy XX wieku. Nie każdy czytelnik polubi podniosły styl, długie opisy i rytm opowieści, lecz właśnie te cechy odróżniają książkę od szybkiej literatury przygodowej.
Wokół dzieł pisarza powstał także tolkienizm – zbiór zainteresowań obejmujący jego książki, języki, mitologię i sposób interpretowania Śródziemia. Fandom bywa krytykowany za ortodoksję, ale sama powieść pozostaje niezależna od zachowania części jej miłośników. Tolkien zmarł w 1973 roku, a jego grób w Oksfordzie nosi wraz z imieniem Edith także imiona Beren i Lúthien.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kto napisał „Władcę Pierścieni” i kim był autor?
Autorem jest J.R.R. Tolkien, brytyjski pisarz, filolog i profesor z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Był też badaczem dawnych języków i literatury.
Kiedy powstała i ukazała się powieść „Władca Pierścieni”?
Tolkien pisał ją przez długi okres, a utwór ukazał się w latach 1954–1955. Sam autor traktował to jako jedną, ciągłą powieść.
W jaki sposób dzieciństwo Tolkiena wpłynęło na jego twórczość?
Wczesne lata spędzone w wiejskim Sarehole zainspirowały krajobraz Shire’u. Wpływ miało też domowe kształcenie i wczesne zainteresowanie językami oraz literaturą.
Gdzie Tolkien studiował i jak wpłynęło to na jego twórczość?
Studiował na Exeter College w Oksfordzie, gdzie przeszedł od klasyki do językoznawstwa porównawczego. Poznane języki, m.in. walijski i fiński, zainspirowały tworzenie języków Śródziemia.
Jak powstał „Hobbit” i jak to doprowadziło do napisania „Władcy Pierścieni”?
„Hobbit” zaczął się od zdania, które Tolkien zapisał podczas sprawdzania prac studenckich i rozwinął w opowieść dla dzieci. Sukces tej książki skłonił wydawcę do prośby o kontynuację, co rozwinęło się w bardziej rozbudowaną sagę.
Dlaczego „Władca Pierścieni” został wydany w trzech tomach, skoro to jedno dzieło?
Podział na trzy części wynikał z obaw wydawcy dotyczących objętości i kosztów druku. Tolkien jednak uważał dzieło za całość, a nie trylogię.
Jakie są najważniejsze dzieła Tolkiena związane ze Śródziemiem?
Do najważniejszych należą Hobbit, Władca Pierścieni oraz Silmarillion. Po śmierci Tolkiena Christopher Tolkien uporządkował i opublikował nieukończone materiały.
W jaki sposób Tolkien wpłynął na literaturę fantasy?
Rozszerzył gatunek, łącząc epicką fabułę z własną mitologią, językami i historią fikcyjnych ludów. Jego prace zainspirowały wielu późniejszych autorów i ukształtowały nowoczesne fantasy.
