Gdzie kręcono Samych swoich? Poznaj miejsca z planu filmowego

Najwięcej scen kultowej komedii „Sami swoi” zrealizowano w podwrocławskich Dobrzykowicach. Filmowe miasteczko to Lubomierz, a przyjazd Johna Pawlaka nakręcono na stacji w Czernicy Wrocławskiej. Ucieczkę młodych bohaterów uwieczniono natomiast w kamieniołomie Stary Łom u stóp Ślęży. Poznaj konkretne miejsca, które nadal można odwiedzać, by poczuć ducha tej ponadczasowej produkcji.

Dobrzykowice – centrum sąsiedzkiego sporu

Ta podwrocławska wieś w gminie Czernica posłużyła jako pierwowzór fikcyjnej osady Krużewniki, do której po wojnie trafiły zwaśnione rodziny. Sylwester Chęciński szukał gospodarstw stojących naprzeciwko siebie – z drzwiami i oknami w jednej linii – i takie znalazł właśnie przy ulicy Szkolnej. Dziś oba domy wciąż tam stoją i niewiele się zmieniły od czasu zdjęć w 1967 roku.

Domy przy ulicy Szkolnej

Zagroda Kargula to budynek z czerwonej cegły, w którym obecnie mieści się Fundacja Sami Swoi i izba pamięci. Można tam zobaczyć oryginalny sierp, fragment słynnego płotu oraz poniemiecki rower – ten sam, za który Witia kupił kota. U Pawlaków zachował się drewniany ganek, na którym stała matka Kazimierza z granatem w ręku, gdy jej syn wyjeżdżał na rozprawę. Wnętrza obu domów zbudowano jednak w atelier wrocławskiej wytwórni, bo wiejskie izby okazały się zbyt ciasne dla ekipy filmowej.

Pomnik i skwer Chęcińskiego

W centrum wsi, obok kościoła, ustawiono pomnik Kargula i Pawlaka – figury sąsiadów oddzielone drewnianym płotem, który stał się symbolem ich konfliktu. Przy głównej drodze znajdziemy również skwer imienia Sylwestra Chęcińskiego, a na jednym z domów wiszą tablice informacyjne przypominające o kręconych tu scenach. Mieszkańcy Dobrzykowic są dumni z filmowej tradycji – powstała nawet ulica o nazwie „Sami Swoi”.

„Kargul, podejdź no tu do płota, jak i ja podchodzę” – ta kwestia, wypowiedziana właśnie tutaj, na zawsze weszła do języka potocznego.

Lubomierz – miasteczko, w którym czas się zatrzymał

Plenery miasteczka, gdzie toczy się akcja filmu, nakręcono w Lubomierzu na Dolnym Śląsku. To tu Witia kupował kota na targu, a sołtys przeciskał się przez dziurę w płocie – scenę dublowano aż 28 razy. Spacerując po rynku, łatwo rozpoznać miejsca z kadrów komedii.

Muzeum Kargula i Pawlaka

W jednym z najstarszych budynków – tak zwanym Domu Płócienników – utworzono stałą ekspozycję poświęconą trylogii. W zbiorach znajdują się między innymi karabin, z którego „zamek wylata”, granat do świątecznego ubrania oraz ziemia z Krużewnik. Na odwiedzających czekają także zdjęcia z planu, fragmenty scenografii i wiele innych pamiątek.

Lubomierz poza filmem

Samo miasteczko to perełka architektury – warto zobaczyć klasztor Sióstr Benedyktynek, barokowy kościół pw. Wniebowzięcia NMP i św. Maternusa oraz zachowane mury obronne z basztami. Okolice Pogórza Izerskiego zachęcają do pieszych wędrówek, więc wycieczkę śladami Kargula i Pawlaka można połączyć z aktywnym wypoczynkiem.

Czernica Wrocławska – stacja powrotu po latach

Scenę przyjazdu Johna Pawlaka do Rudnik nakręcono na stacji w Czernicy Wrocławskiej, oddalonej o kilka kilometrów od Dobrzykowic. To właśnie tutaj, według relacji, w 1945 roku zatrzymał się pierwszy pociąg z repatriantami z dawnych Kresów, co idealnie wpisało się w filmową narrację. Na peronie widać charakterystyczny budynek stacyjny i zegar, który w jednym z ujęć zmienia godzinę z 4:30 na 2:30 – to jeden z drobnych błędów montażowych, które tylko dodają produkcji uroku. Dziś przez stację nadal kursują pociągi, a podróżni mogą wyobrazić sobie słynne powitanie braci Pawlaków.

Kamieniołom Stary Łom – scena ucieczki w plenerze

Romantyczną ucieczkę Witii i Jadźki na koniu ekipa filmowa zrealizowała w nieczynnym wyrobisku granitu zwanym Starym Łomem lub Jeziorem Wyspowym. Znajduje się ono u podnóża Ślęży, w dawnej wsi Strzelbów. Na ekranie widać stromą ścianę kamieniołomu i przejrzystą wodę, nad którą dochodzi do dramatycznej konfrontacji zwaśnionych sąsiadów – Kargul z karabinem pojawia się tuż po młodych.

Dziś teren ten należy do Strzeblowskich Kopalni Surowców Mineralnych i jest udostępniany wyłącznie członkom koła wędkarskiego. Dla turystów wejście jest utrudnione, ale samo miejsce pozostaje ciekawym punktem na mapie filmowych plenerów Dolnego Śląska.

Dom przy ulicy Szkolnej niewiele zmienił się od czasów zdjęć – wciąż stoi tu drewniany ganek tonący w kwiatach, z którego Leonia Pawlakowa groziła sąsiadom granatem.

Jak dziś zwiedzać filmowe lokacje?

Większość miejsc związanych z produkcją jest dostępna i można je odwiedzić samodzielnie. Dobrzykowice leżą zaledwie 12 km od centrum Wrocławia, więc dojazd samochodem lub komunikacją miejską nie stanowi problemu. W Lubomierzu muzeum jest czynne sezonowo – przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia. Planując wyprawę śladami Pawlaka i Kargula, uwzględnij kilka praktycznych wskazówek:

• dojazd do Dobrzykowic autobusem linii 900 z Wrocławia lub samochodem (parking przy kościele),
• izbę pamięci w domu Kargula można zwiedzać po wcześniejszym umówieniu telefonicznym,
• muzeum w Lubomierzu zazwyczaj otwarte jest od wtorku do niedzieli, ale przed przyjazdem warto zadzwonić,
• kamieniołom Stary Łom jest niedostępny dla osób postronnych – oglądanie go możliwe tylko z drogi publicznej.

Przy odrobinie planowania każdy może stanąć przy słynnym płocie i poczuć się jak w samym środku sąsiedzkiego konfliktu, który od lat bawi kolejne pokolenia.