Ołowiane dzieci – gdzie kręcono film?

Serial „Ołowiane dzieci” kręcono w Katowicach, Rudzie Śląskiej, Świętochłowicach, Zabrzu, Gliwicach, Bytomiu oraz Warszawie – zdjęcia objęły więc niemal całe przemysłowe serce województwa śląskiego. Współczesne Szopienice nie mogły zagrać samych siebie, więc twórcy poskładali ekranową przestrzeń z kilkunastu autentycznych, lecz rozproszonych plenerów. W artykule przyjrzymy się każdemu z tych miejsc, by pokazać, gdzie naprawdę powstawał ten głośny miniserial Netflixa.

Dlaczego autentyczne Szopienice nie mogły zagrać same siebie?

Dzielnica Szopienice-Burowiec w Katowicach przeszła w ostatnich dekadach głęboką metamorfozę. Osiedle Targowisko – robotnicza kolonia przy hucie, gdzie mieszkały chore dzieci – zostało wyburzone w latach 1977–1978, tuż po ujawnieniu skażenia ołowiem. Na jego miejscu rozciąga się dziś zielony skwer Hilarego Krzysztofiaka, a dawne familoki zastąpiły współczesne bloki i tereny rekreacyjne. Nawet układ ulic uległ przeobrażeniom, co sprawiło, że ekipa filmowa nie znalazła tam ani jednego kadru odpowiadającego realiom połowy lat 70.

Sama huta – źródło tragedii – również przestała istnieć w formie nadającej się do wykorzystania na planie. Huta Metali Nieżelaznych Szopienice została zamknięta w 1976 roku, a większość zabudowań rozebrano. Zachowały się jedynie pojedyncze obiekty: komin, wieża ciśnień, portiernia i cechownia, które nie oddałyby przytłaczającej skali zakładu trującego całą okolicę. Dlatego reżyser Maciej Pieprzyca musiał szukać innych, równie monumentalnych przestrzeni przemysłowych.

Gdzie kręcono „Ołowiane dzieci”? Przegląd najważniejszych lokacji

Zamiast jednej dzielnicy otrzymaliśmy filmową układankę, w której każda kluczowa przestrzeń – huta, osiedle, przychodnia – została zagrana przez zupełnie inny obiekt, czasem oddalony o kilkadziesiąt kilometrów od Katowic. Poniższe zestawienie pokazuje, jak rzeczywiste adresy przełożyły się na serialowy świat:

W tle pojawiają się ponadto gmachy urzędowe w Katowicach – przede wszystkim Śląski Urząd Wojewódzki przy ul. Jagiellońskiej 25 (dawny Sejm Śląski) i Gmach Urzędów Niezespolonych na pl. Sejmu Śląskiego 1. Kilka ujęć, głównie wnętrza szpitalne i laboratoryjne, zrealizowano w Warszawie, co zamknęło mapę produkcyjną serialu.

Jak odtworzono przemysłowy krajobraz huty?

Monumentalna Elektrociepłownia w Zabrzu, wzniesiona w okresie intensywnej industrializacji Górnego Śląska, przez dekady była jednym z najpotężniejszych tego typu obiektów w regionie. Wysokie kominy, rozległe hale technologiczne i gęsta sieć rurociągów sprawiły, że bryła przypominała realia epoki gierkowskiej – idealnie pasowała więc do roli trującej huty metali nieżelaznych. Obiekt został kupiony w 2024 roku przez Grupę Arche za 7,4 mln zł, a jego rewitalizacja, zakończenie której planowane jest na 2028 rok, ma przekształcić kompleks w centrum hotelowo-kulturalno-edukacyjne.

Elektrociepłownia Szombierki – kuźnia w tle

Drugą bytomską elektrociepłownię – EC Szombierki – wykorzystano do zdjęć bardziej kameralnych. Na jej dziedzińcu zaaranżowano kuźnię kowala, a unoszący się w powietrzu gęsty dym podkreślał wszechobecny w serialu motyw zatrucia metalami ciężkimi. To charakterystyczne miejsce, które w ostatnich latach pojawiało się już w kilku produkcjach filmowych, m.in. w „Benku” i „Soli ziemi czarnej”, tym razem dodało „Ołowianym dzieciom” dodatkowej warstwy autentyzmu.

Prawdziwa huta – historia i pozostałości

Zakład, który stał się bohaterem opowieści, działał od 1834 roku jako Huta Cynku Wilhelmina, a później jako Huta Metali Nieżelaznych Szopienice Spółka Akcyjna. W 1976 roku, po ujawnieniu skażenia, obiekt wygaszono, a w 2008 roku oficjalnie postawiono w stan likwidacji. Dziś na jego terenie funkcjonuje firma Baterpol, a z dawnej zabudowy ocalały jedynie pojedyncze obiekty uznane za zabytki – między innymi ceglany komin i wieża ciśnień. To właśnie te relikty przypominają o skali industrialnego dramatu, który rozegrał się w środku gęsto zaludnionego osiedla.

Osiedle Targowisko – gdzie zamieszkały ołowiane dzieci?

Targowisko, czyli kolonia Paweł (Pauls), powstała w latach 70. XIX wieku przy hucie cynku Paul i od początku była zamieszkiwana głównie przez robotników zakładu. W grudniu 1885 roku naliczono tam 10 budynków z 433 lokatorami. Ciasne, pozbawione toalet i łazienek familoki stały się scenerią jednego z największych skandali zdrowotnych PRL – to tu odnotowano masowe przypadki ołowicy u dzieci. Po eksmisjach i wyburzeniach z lat 1977–1978 po kolonii nie został żaden ślad.

Dzielnica Targowiska, gdzie dzieje się lwia część serialu, już nie istnieje, w tym miejscu jest park – podkreśla reżyser Maciej Pieprzyca.

Kolonia Alfreda w Wełnowcu

Największą część serialowego Targowiska „zagrała” zabytkowa Kolonia Alfreda na katowickim Wełnowcu – zespół ceglanych domów robotniczych z początku XX wieku, zgrupowanych wokół placu Alfreda 1–13. To właśnie tutaj ekipa filmowa ustawiała część najważniejszych ujęć osiedlowych: dzieci bawiące się na podwórkach, kobiety rozwieszające pranie i codzienny gwar przedwojennych familoków. Zachowana substancja architektoniczna i układ urbanistyczny sprawiły, że Kolonia Alfreda oddała ducha zlikwidowanej dzielnicy bez potrzeby budowania kosztownych dekoracji.

Zdawało nam się, że to Szopienice. Wyszliśmy przed dom, a tam już Lipiny – opowiadał jeden z realizatorów, opisując filmową układankę.

Lipiny i Bytom – dopełnienie krajobrazu

Drugim filarem osiedlowej scenerii stały się familoki w świętochłowickich Lipinach przy ul. Barlickiego – najstarszej robotniczej dzielnicy regionu, która od XIX wieku rozwijała się wokół własnych hut cynku. To w tych ciasnych wnętrzach urządzono między innymi mieszkanie głównej bohaterki. Strzępy kadrów dokręcano jeszcze w Bytomiu, gdzie niektóre ulice i bramy do dziś wyglądają tak, jakby czas zatrzymał się pół wieku temu. Dzięki takiemu połączeniu powstała spójna, choć złożona z trzech różnych miejsc, wizja zapomnianego osiedla.

Jakie inne plenery wykorzystano w serialu?

Poza głównymi lokacjami twórcy sięgnęli po kilka dodatkowych obiektów, które dopełniły obrazu PRL-owskiego Śląska. Każdy z nich ma swoją historię i pojawia się w serialu na tyle wyraźnie, że bystre oko widza może go rozpoznać:

• dawny ratusz gminy Chropaczów w Świętochłowicach (ul. Łagiewnicka 34, od 2015 roku opuszczony) – zamieniony na fikcyjną przychodnię rejonową, gdzie lekarka badała dzieci,
• II Liceum Ogólnokształcące w Bytomiu przy ul. Żeromskiego – w roli siedziby sanepidu, gdzie zapadały administracyjne decyzje,
• hałda w Gliwicach-Sośnicy – surowe, księżycowe tło plenerów podkreślające zdegradowane środowisko,
• basen letni w Mikołowie – sceny wakacyjnego wypoczynku córki doktor Wadowskiej-Król,
• muszla koncertowa na Frynie w Rudzie Śląskiej – festyn z pierwszego odcinka,
• kościół i cmentarz w Zabrzu-Biskupicach – miejsce uroczystości religijnych i pogrzebów, które w serialu nadały wydarzeniom publicznego wymiaru,
• Spodek w Katowicach (al. Korfantego 35) – rozpoznawalny symbol miasta, który na moment przewija się w tle,
• wnętrza warszawskich szpitali – wykorzystane do kręcenia bardziej sterylnych pomieszczeń laboratoryjnych i oddziałów pediatrycznych.

Wszystkie te miejsca, rozrzucone po całym województwie, tworzą wiarygodny portret epoki, której fizyczne ślady w samych Szopienicach już prawie nie istnieją. Wybór tak wielu lokalizacji był świadomym zabiegiem – chodziło o uniknięcie stylizacji i zachowanie surowego dokumentalnego charakteru obrazu.