Kto napisał Odprawę posłów greckich?

„Odprawę posłów greckich” napisał Jan Kochanowski, jeden z najwybitniejszych poetów polskiego renesansu. Dramat powstał najprawdopodobniej między połową lat 60. a końcem 1577 roku, a po raz pierwszy wystawiono go 12 stycznia 1578 roku w Jazdowie. Sprawdź, skąd wziął się pomysł na utwór i jakie znaczenie miała jego premiera.

Kim był autor „Odprawy posłów greckich”?

Autorem tragedii jest Jan Kochanowski – poeta związany z epoką odrodzenia, twórca między innymi „Trenów”, „Fraszek” i „Pieśni”. „Odprawa posłów greckich” zajmuje w jego dorobku szczególne miejsce, ponieważ uchodzi za pierwszy polski nowożytny dramat polityczny odwołujący się do tradycji antycznej.

Kochanowski znał literaturę grecką i rzymską. Interesował się tragediami Eurypidesa i Seneki, a także poetyką Arystotelesa. Znał również mitologię trojańską, którą wcześniej wykorzystywał w tłumaczeniach i utworach poetyckich. Dramat nie jest jednak prostym przekładem dzieła antycznego. Poeta połączył mit o wojnie trojańskiej z problemami państwa renesansowej Polski.

Dlaczego Jan Kochanowski napisał ten dramat?

Pomysł wystawienia sztuki wyszedł od Jana Zamoyskiego, podkanclerzego koronnego i przyjaciela poety. Zamoyski chciał uświetnić swoje wesele z Krystyną Radziwiłłówną widowiskiem teatralnym. Zwrócił się więc do Kochanowskiego, który pracował już nad dramatem inspirowanym antykiem.

Poeta przyspieszył pisanie, aby przygotować utwór na uroczystość. Dodał między innymi pieśń chóru na początku przedstawienia i zmodyfikował zakończenie. Rękopis przywieziono z Czarnolasu do Warszawy krótko przed świętami Bożego Narodzenia, dlatego aktorzy mieli niewiele czasu na naukę ról.

Jan Kochanowski jest autorem „Odprawy posłów greckich”, a Jan Zamoyski zainicjował jej powstanie i pierwsze wystawienie.

Dramat miał nie tylko wartość artystyczną. Zamoyski liczył także na jego polityczną wymowę. W styczniu 1578 roku miał zebrać się sejm, który rozważał działania przeciwko Rosji atakującej Inflanty. Historia Troi miała skłonić zgromadzonych przedstawicieli państwa do refleksji nad odpowiedzialnością władców i obywateli.

Gdzie i kiedy odbyła się premiera?

Prapremiera odbyła się 12 stycznia 1578 roku w Jazdowie pod Warszawą, podczas uroczystości weselnych Jana Zamoyskiego i Krystyny Radziwiłłówny. Wydarzenie zorganizowano w królewskim dworze należącym do Anny Jagiellonki. Widzami byli między innymi król Stefan Batory, królowa Anna Jagiellonka, senatorowie, posłowie i przedstawiciele szlachty.

Za przygotowanie przedstawienia odpowiadał Wojciech Oczko, lekarz królewski i znawca kultury europejskiej. W role wcielili się młodzi dworzanie pochodzący ze szlacheckich rodów. Wśród prawdopodobnych wykonawców wymienia się Zbigniewa Ossolińskiego. Aktorzy byli amatorami, więc przedstawienie zapewne opierało się przede wszystkim na recytacji tekstu.

Scenę przygotowano prowizorycznie. Wykonano dekoracje, ozdobiono pomieszczenia, obito ściany i przygotowano ławy dla widzów. Spektakl wystawiono prawdopodobnie po zmierzchu, po uroczystościach rodzinnych i przejeździe gości do Jazdowa.

Po tragedii odśpiewano łaciński wiersz Kochanowskiego „Orfeusz sarmacki”, któremu towarzyszyła lutnia. Utwór sławił Stefana Batorego i zachęcał do podjęcia działań wojennych przeciwko Moskwie. Sama „Odprawa posłów greckich” została wystawiona tylko raz w czasie tej uroczystości.

O czym jest „Odprawa posłów greckich”?

Akcja dramatu rozgrywa się w Troi tuż przed wybuchem wojny trojańskiej. Greccy posłowie przybywają do miasta, aby domagać się zwrotu Heleny – żony Menelaosa uprowadzonej przez Parysa, zwanego w utworze Aleksandrem. Trojanie muszą zdecydować, czy wydać kobietę i uniknąć wojny, czy poprzeć królewicza.

W prologu pojawia się Antenor, trojański polityk i wzór obywatelskiej odpowiedzialności. Sprzeciwia się przekupstwu oraz prywatnym interesom Parysa. Uważa, że dobro państwa powinno stać wyżej niż przyjaźń, rodzinne więzi i korzyści osobiste.

Najważniejsza część dramatu przedstawia naradę trojańskich doradców. Parys usprawiedliwia swoje postępowanie, powołując się na dawne krzywdy wyrządzone Trojanom przez Greków. Antenor odrzuca te argumenty. Przypomina, że Parys złamał prawo gościnności, a jego czyn sprowadzi zagrożenie na całą Troję.

Większość doradców popiera jednak Aleksandra. Król Priam pozwala, aby Helena pozostała w mieście. Decyzja zapada mimo ostrzeżeń Antenora oraz politycznej kalkulacji, która wskazuje na nieuchronny konflikt.

Najważniejsze postacie

Każda z głównych postaci reprezentuje określoną postawę wobec państwa, prawa i odpowiedzialności:

• Parys – kieruje się pożądaniem, pychą i własnym interesem.
• Antenor – broni prawdy, sprawiedliwości i dobra ojczyzny.
• Helena – cierpi jako uprowadzona żona i ofiara decyzji mężczyzn.
• Priam – władca, który nie potrafi przeciwstawić się naciskom syna i większości rady.
• Kasandra – wieszczka przepowiadająca zagładę Troi.

Jaką formę ma utwór?

„Odprawa posłów greckich” jest tragedią renesansową o bardzo regularnej budowie. Kochanowski wykorzystał podział na prolog, pięć epejsodionów oraz pieśni chóru. Dramat kończy się epilogiem, w którym rotmistrz informuje o przybyciu greckich wojsk.

Autor zastosował także zasadę trzech jedności – jedności czasu, miejsca i akcji. Formalnie została ona zachowana, choć dawni krytycy wskazywali na pewne niezgodności. Długi opis narady i wydarzeń przedstawiony przez posła rozszerza przestrzeń dramatu, a liczba wspomnianych zdarzeń wydaje się trudna do pogodzenia z jednym dniem.

Utwór ma charakter moralnego pouczenia. Los Troi zależy od starcia dwóch postaw: odpowiedzialnego patriotyzmu Antenora i demagogii Parysa. Chór przypomina rządzącym, że ich błędy dotykają nie tylko ich samych, lecz całej wspólnoty.

W tragedii Kochanowskiego prywatna wina Parysa staje się przyczyną nieszczęścia całego państwa.

Dlaczego utwór jest ważny?

Tragedia pokazuje, jak przekupstwo, lekceważenie prawa i słabość władzy mogą doprowadzić państwo do upadku. Mit trojański służy tu jako zasłona dla rozważań o Rzeczypospolitej. Słowa Ulissesa: „O nierządne królestwo i zginienia bliskie!” stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów polskiego dramatu.

Pierwszy druk utworu ukazał się w 1578 roku wraz z „Orfeuszem sarmackim”. Do naszych czasów zachowały się tylko trzy egzemplarze tego wydania. Od 2023 roku dramat należy do lektur obowiązkowych na egzaminie maturalnym z języka polskiego, dlatego pytanie o jego autora pojawia się często w szkolnych opracowaniach.