Gdzie kręcono Znachora? Poznaj filmowe lokalizacje

Filmowe Radoliszki z wersji z 1982 roku odnajdziesz głównie w Bielsku Podlaskim i okolicach, natomiast nowa adaptacja Netflixa z 2023 roku ożyła przede wszystkim w Muzeum Wsi Lubelskiej oraz na zabytkowych ulicach Zgierza. Każda z produkcji wykorzystała jednak znacznie więcej malowniczych zakątków Polski. Sprawdź, gdzie dokładnie kręcono kultowe sceny i jak dziś wyglądają te miejsca.

Śladami Jerzego Hoffmana: Plenery kultowej adaptacji z 1982 roku

Wersja Jerzego Hoffmana na stałe wpisała się w kanon polskiego kina, a wybrane do niej lokacje do dziś rozpalają wyobraźnię widzów. Reżyser postawił na surowy realizm, który oddał klimat przedwojennej prowincji bez zbędnego upiększania. To właśnie autentyczność tych przestrzeni sprawiła, że historia profesora Wilczura tak mocno wybrzmiała na ekranie.

Bielsk Podlaski jako serce filmowego miasteczka

To właśnie to podlaskie miasto stało się centrum wydarzeń w adaptacji z 1982 roku. Kamery ustawiono w kilku punktach, które fani rozpoznają bez trudu. Najważniejszym z nich jest sklep, w którym pracowała Maria Wilczurówna grana przez Annę Dymną – ten budynek do dziś stoi przy Placu Ratuszowym 7. Choć obecnie oferuje zupełnie inny asortyment, w jego wnętrzu wciąż można odnaleźć filmowe fotografie i pamiątki przypominające o kultowej produkcji.

Spacerując ulicami Bielska Podlaskiego, łatwo dostrzec, że od lat 80. niewiele się tu zmieniło. To właśnie tędy hrabia Leszek Czyński przemierzał trasę na swoim motocyklu. W ratuszu natomiast od lat widnieje Wizerunek Szarańczy – pamiątka po pladze z 1779 roku, która dodaje miastu historycznego kolorytu. W okolicy organizowano również wystawy nawiązujące do ziołolecznictwa, które tak istotną rolę odgrywa w fabule opartej na prozie Tadeusza Dołęgi-Mostowicza.

Pałac w Radziejowicach i inne arystokratyczne rezydencje

Majestatyczny Pałac w Radziejowicach wcielił się w posiadłość zamożnej rodziny Czyńskich. Jego bogato zdobione wnętrza i otaczający go park stworzyły idealne tło dla scen z udziałem hrabiego i jego rodziców. Co istotne dla miłośników kina, obiekt ten jest dziś w pełni dostępny dla zwiedzających, co pozwala niemal dotknąć filmowej arystokracji. To również miejsce, gdzie powstawały inne polskie klasyki, takie jak „Pan Tadeusz”.

Młyn w Piekarach i Skolimowie: Miejsce narodzin Antoniego Kosiby

Transformacja profesora Rafała Wilczura w znachora Antoniego Kosibę nierozerwalnie wiąże się z młynem. W filmie Hoffmana posłużył do tego młyn wodny znajdujący się w Skolimowie, będącym częścią Konstancina-Jeziorny. Podobną funkcję pełniły też zabudowania w Piekarach, choć te nie dotrwały do naszych czasów w oryginalnym stanie. Dziś są to miejsca o znaczeniu bardziej symbolicznym, które jednak wciąż przyciągają fanów chcących poczuć ducha opowieści.

Podlaskie plenery: Od Miękisz po kościół w Skołyszynie

Okolice Bielska Podlaskiego skrywają również inne punkty warte uwagi. We wsi Miękisze, oddalonej o około 15 kilometrów od miasta, znajduje się charakterystyczny mostek. To na nim doszło do wypadku Marii i hrabiego Czyńskiego, a miejsce to do dziś zachowało swój niepowtarzalny charakter. Z kolei drewniany kościół w Skołyszynie, który „zagrał” świątynię w Radoliszkach, został później przeniesiony do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.

Nowe oblicze legendy Netflixa: Gdzie powstała adaptacja z 2023 roku?

Michał Gazda, tworząc nową wersję dla platformy Netflix, sięgnął po zupełnie inny zestaw lokalizacji. Jego wizja, choć równie sugestywna, postawiła na bogatszą paletę barw i sielankowy charakter przedwojennej wsi. Ekipa przez 44 dni pracowała w różnych regionach Polski, tworząc świat, który zachwycił zarówno krajową, jak i zagraniczną publiczność.

Kluczem do oddania realiów dwudziestolecia międzywojennego okazały się miejsca, które w naturalny sposób zachowały architektoniczny klimat tamtej epoki. Twórcy unikali zbyt nowoczesnych przestrzeni, skupiając się na surowej autentyczności i detalach, takich jak odpowiedni rodzaj tynku czy brak połysku współczesnych farb na elewacjach.

Muzeum Wsi Lubelskiej: Jak skansen stał się Radoliszkami

Lwia część zdjęć do nowego hitu powstała właśnie tutaj. Ten rozległy, ponad 20-hektarowy skansen, gromadzący zabytkową architekturę drewnianą, posłużył za filmową wieś Radoliszki. Na potrzeby produkcji ekipa filmowa wzniosła nawet dodatkowe budynki, by jeszcze wierniej oddać układ przestrzenny i tętniący życiem charakter przedwojennego miasteczka. To tutaj profesor Wilczur, w którego wcielił się główny aktor, leczył okolicznych mieszkańców.

Zgierz i Lublin: Miejskie scenerie lat 30.

Do stworzenia autentycznych scen miejskich wykorzystano historyczną tkankę Zgierza. Szczególnie urokliwa ulica Dąbrowskiego, z zachowaną architekturą z okresu międzywojennego, pozwoliła nakręcić ujęcia bez konieczności kosztownej scenografii cyfrowej. Również malownicze zakątki Lublina posłużyły jako tło dla wydarzeń rozgrywających się poza wsią. W obu tych lokalizacjach udało się uchwycić ducha minionej epoki.

Pałace i miasteczka na planie filmowym

Nowa adaptacja to jednak nie tylko skanseny i zabytkowe ulice. Na ekranie ponownie pojawiają się imponujące rezydencje. Jedną z nich jest Pałac w Nieborowie, który dodał produkcji splendoru. Ekipa filmowa pracowała również w innych, mniej oczywistych miejscowościach. Zdjęcia powstawały w Falentach, Głownie, a także w Nowosolnej, Liwie, Krzczonowie, Świdniku oraz Boczkach Domaradzkich.

Scenografka Joanna Macha zdradziła, że sporym wyzwaniem było znalezienie odpowiedniej austerii. Ostatecznie żydowska karczma, w której pracowała filmowa Marysia, powstała w przestrzeni prywatnego dworku pod Górą Kalwarią. Wymagało to sprytnego zamaskowania elementów architektury z późniejszego okresu, na co właściciel obiektu wyraził zgodę.

Kulisy pracy nad scenografią i kostiumami

Twórcy nie ograniczyli się jedynie do znalezienia odpowiednich plenerów. Pewne elementy trzeba było zbudować całkowicie od podstaw. Tak stało się w przypadku wnętrza sali operacyjnej – scenografowie sami konstruowali lampy i montowali je zgodnie z planami z początku XX wieku. Wyposażenie uzupełniono o autentyczne przyrządy medyczne z epoki, co nadało tym scenom niezwykłego autentyzmu.

Analogiczne podejście dotyczyło kostiumów. Aby uniknąć wrażenia sztuczności, przeczesywano magazyny w całej Europie, targi staroci oraz portale aukcyjne. Uszyto jedynie nieliczne, proste stroje wiejskie lub te przeznaczone do zniszczenia na planie. Część kreacji wypożyczono z tego samego źródła, z którego pochodziły kostiumy do serialu „Downton Abbey”. Również muzyka miała brzmieć realistycznie – pianino, na którym grała Marysia, było starym, duńskim instrumentem należącym do kompozytora, który celowo nie stroił go przez kilka miesięcy.

Porównanie dwóch wizji: Czym różnią się filmowe lokalizacje?

Podstawowa różnica między obiema produkcjami tkwi w geograficznym i estetycznym podejściu reżyserów. Jerzy Hoffman w 1982 roku postawił na Podlasie, którego surowa, drewniana architektura i rozległe krajobrazy nadały jego wersji kameralnego, naturalistycznego charakteru. Michał Gazda w 2023 roku przeniósł akcję w okolice Lubelszczyzny i Mazowsza, tworząc wizualnie bogatszy, bardziej wystawny obraz tej samej rzeczywistości.

Obie produkcje wykorzystały zróżnicowanie polskiego krajobrazu, by opowiedzieć tę samą historię na dwa różne sposoby – Hoffman przez surowy realizm, a Gazda przez sielankową wystawność.

Turystyka filmowa: Zaplanuj podróż śladami profesora Wilczura

Dla fanów obu adaptacji odwiedzenie planów zdjęciowych to fascynująca lekcja historii kina i architektury. Wiele z wymienionych lokalizacji jest dziś udostępnionych dla zwiedzających i doskonale przygotowanych na przyjęcie turystów. Planując wycieczkę, można połączyć zwiedzanie Warszawy, Lublina i Łodzi z wypadem w mniej oczywiste, lecz urokliwe zakątki kraju.

Największą dostępnością i infrastrukturą turystyczną mogą pochwalić się następujące punkty:

• Muzeum Wsi Lubelskiej – skansen oferujący pełne zanurzenie w świecie filmowych Radoliszek z 2023 roku.
• Pałac w Radziejowicach – udostępniony do zwiedzania obiekt, który pamięta czasy hrabiego Czyńskiego z wersji Hoffmana.
• Pałac w Nieborowie – kolejna otwarta dla gości rezydencja, która pojawiła się w nowej adaptacji Netflixa.
• Bielsk Podlaski – miasto, które zachowało swój niepowtarzalny klimat znany z produkcji z 1982 roku.

Sklep przy Placu Ratuszowym 7 w Bielsku Podlaskim

To obowiązkowy punkt dla każdego fana pierwszej ekranizacji. Mieści się tu sklep, w którym pracowała Maria. Na jego ścianie wisi charakterystyczny drewniany szyld z nazwą filmu oraz cytatem o nieprzemijających wartościach. W środku, obok zwykłego asortymentu, znaleźć można zdjęcia z planu, które przypominają o postaciach granych przez utalentowaną obsadę, w tym o profesorze Wilczurze i hrabim Leszku.

Zabytkowe uliczki Zgierza i Lublina

Spacer po historycznych dzielnicach tych miast to doskonała okazja, by poczuć się jak na planie nowego hitu. W Zgierzu szczególnie warto zwrócić uwagę na ulicę Dąbrowskiego, której architektura posłużyła za scenerię miejskich scen. W Lublinie natomiast klimat tworzą liczne zaułki, które doskonale oddały ducha lat 30. XX wieku.

Interesujące fakty i ciekawostki z obu planów

Praca ekip filmowych w tak specyficznych lokalizacjach zawsze wiąże się z historiami wartymi odnotowania. Podczas kręcenia wersji z 1982 roku w Bielsku Podlaskim logistycy musieli zmagać się z ograniczeniami epoki, często wykorzystując naturalne zasoby miasta bez żadnych ingerencji. Samo miasto było też świadkiem powstania innych produkcji, jak luźno nawiązujące do „Znachora” „Wnyki” z 2016 roku.

Na planie nowej wersji w Muzeum Wsi Lubelskiej wzniesiono dodatkowe zabudowania, a ekipa przez 44 dni zdjęciowe przekształcała skansen w tętniące życiem miasteczko.

Z kolei w nowej adaptacji na szczególną uwagę zasługuje fakt, że scenografowie musieli zmierzyć się z paradoksem rewitalizacji. Wiele budynków, które wyglądają autentycznie, jest dziś zbyt nowoczesnych w detalach. Problemem okazywały się nawet współczesne tynki i farby, których faktura i połysk różnią się od historycznych odpowiedników, co wymuszało dodatkową charakteryzację obiektów. Dodatkowo, historyczną ciekawostką jest obecność w kadrze tablic rejestracyjnych z czarnymi znakami, które w rzeczywistości wprowadzono w Polsce dopiero po 1 lutym 1937 roku, zastępując wcześniejsze czerwone litery.