„Imię róży” napisał Umberto Eco, włoski filozof, semiotyk i powieściopisarz żyjący w latach 1932–2016. Powieść ukazała się w 1980 roku i była jego debiutem literackim. Sprawdź, kim był autor oraz co łączyło jego naukowe zainteresowania z fabułą słynnej książki.
Kim był autor „Imienia róży”?
Umberto Eco urodził się w 1932 roku w Alessandrii, a zmarł w 2016 roku w Mediolanie. Zasłynął jako włoski filozof, badacz kultury, semiotyk, eseista, felietonista i profesor uniwersytecki. Zanim zaczął pisać powieści, opublikował wiele prac naukowych poświęconych językowi, znakom, literaturze oraz sposobom interpretowania tekstów.
Jego droga zawodowa mogła wyglądać zupełnie inaczej. Zgodnie z oczekiwaniami ojca rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Turyńskim, lecz szybko porzucił ten kierunek. Wybrał filozofię średniowieczną i literaturę, a w 1954 roku uzyskał doktorat za pracę poświęconą Tomaszowi z Akwinu.
Eco od dzieciństwa czytał bardzo dużo. Babcia przynosiła mu około trzech książek tygodniowo z miejscowej biblioteki, a dziadek zajmował się introligatorstwem. W jego mediolańskim mieszkaniu znajdował się ogromny księgozbiór, szacowany na około 50 tysięcy woluminów – książki były dla niego narzędziem pracy, a nie ozdobą wnętrza.
Jak Umberto Eco napisał „Imię róży”?
„Imię róży” powstało w 1980 roku jako pierwsza powieść Umberta Eco. Autor przedstawił ją jako historię opartą na odnalezionym manuskrypcie Adsa z Melku, benedyktyńskiego nowicjusza opisującego wydarzenia z młodości. Ten zabieg nadał książce formę przekładu średniowiecznej kroniki.
Eco interesował się średniowieczem, historią Kościoła, teologią oraz kulturą rękopisów. Te dziedziny połączył z zamiłowaniem do kryminałów. Sam przyznawał, że lubił seriale takie jak „Columbo” i „Policjanci z Miami”, a nagłe zwroty akcji zawsze go pociągały.
Umberto Eco napisał „Imię róży”, gdy miał 48 lat, po opublikowaniu ponad 10 książek naukowych tłumaczonych na wiele języków.
Fabuła łączy śledztwo, spór religijny, historię średniowiecznej Europy i refleksję nad rolą wiedzy. Eco wykorzystał przy tym własne badania z zakresu semiotyki, czyli nauki o znakach i znaczeniach. Biblioteka, szyfry, zakazane księgi oraz niejasne symbole tworzą w powieści sieć tropów wymagających odczytania.
O czym opowiada powieść?
Akcja rozgrywa się w listopadzie 1327 roku, w anonimowym włoskim opactwie benedyktyńskim. Całe wydarzenia trwają siedem dni, a rytm narracji wyznaczają godziny modlitw i obowiązków zakonnych. W klasztorze mają odbyć się rozmowy dotyczące ubóstwa Chrystusa oraz sporu między papieżem a cesarzem.
Do opactwa przybywają Wilhelm z Baskerville i jego uczeń Adso z Melku. Wilhelm jest franciszkaninem, uczonym i śledczym. Adso pełni funkcję jego sekretarza, a jako narrator spisuje wspomnienia już w podeszłym wieku.
Opat Abbon prosi Wilhelma o wyjaśnienie śmierci iluminatora Adelmusa z Otrantu. Wkrótce giną następni mnisi. Ślady prowadzą do pilnie strzeżonej biblioteki, której układ przypomina labirynt. W jej najtajniejszej części, zwanej finis Africae, znajduje się księga mogąca wyjaśnić serię zgonów.
Powieść nie ogranicza się do zagadki kryminalnej. Pojawiają się w niej pytania o ubóstwo Kościoła, granice władzy, prześladowanie heretyków, wolność badań oraz prawo do śmiechu. Dlaczego ktoś uznał komedię i radość za zagrożenie dla wiary?
Najważniejsi bohaterowie „Imienia róży”
Eco zbudował intrygę wokół postaci o odmiennych poglądach, pozycjach i doświadczeniach. Każdy z bohaterów ma własny stosunek do wiedzy, religii oraz klasztornej hierarchii.
Wilhelm z Baskerville
Franciszkanin prowadzi śledztwo, analizując fakty zamiast bezkrytycznie przyjmować przesądy. Interesują go rośliny, astronomia, mechanizmy i nowe wynalazki. Korzysta nawet z okularów, które w XIV wieku budzą wśród mnichów zdumienie.
Adso z Melku
Młody nowicjusz obserwuje wydarzenia i uczy się od mistrza logicznego myślenia. Jako narrator nie ukrywa własnych lęków, fascynacji ani błędów. Jego relacja pokazuje, jak doświadczenia w opactwie zmieniają sposób patrzenia na wiarę, miłość i wiedzę.
Jorge z Burgos
Ślepy, surowy mnich uważa, że człowiek pobożny nie powinien się śmiać. Kontroluje dostęp do ksiąg i traktuje wiedzę jako zagrożenie, gdy może ona podważyć ustalony porządek. Postać Jorgego stanowi literackie nawiązanie do argentyńskiego pisarza Jorgego Luisa Borgesa.
Wśród innych ważnych postaci znajdują się bibliotekarz Malachiasz z Hildesheimu, herborysta Seweryn, klucznik Remigiusz z Varagine oraz Salwator, który miesza wiele języków. W opactwie pojawia się także Bernard Gui – historyczny inkwizytor prowadzący przesłuchania podejrzanych o herezję.
Dlaczego książka stała się tak ważna?
„Imię róży” jest jednocześnie kryminałem, powieścią historyczną, traktatem o literaturze i opowieścią o konflikcie między ciekawością a zakazem. Umberto Eco wykorzystał wiedzę o średniowiecznych klasztorach, rękopisach i sporach teologicznych, ale stworzył fabułę dostępną także dla czytelników szukających napięcia.
Ważną rolę odgrywa druga część „Poetyki” Arystotelesa, uznawana w świecie powieści za zaginioną. Jorge pokrywa karty trucizną, ponieważ uważa, że rozważania o komedii i śmiechu mogą osłabić autorytet Kościoła. Mnisi umierają po kontakcie z zatrutymi stronami, a ślady trucizny pojawiają się na ich palcach i językach.
Tytuł pozostaje wieloznaczny. Róża może oznaczać piękno, przemijanie, miłość, tajemnicę albo samą nazwę pozbawioną pierwotnego desygnatu. Eco zakończył powieść łacińską sentencją: stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus, czyli „dawna róża pozostaje tylko w nazwie, posiadamy nagie imiona”.
Adaptacje i polskie wydania
Powieść szybko zdobyła międzynarodową popularność. W Polsce ukazała się w 1987 roku w przekładzie Adama Szymanowskiego. Wydawnictwo Noir Sur Blanc opublikowało wznowienie w 2021 roku. To wydanie ma 760 stron i zawiera także rysunki oraz szkice autorstwa Eco.
Na podstawie książki Jean-Jacques Annaud nakręcił film „Imię róży” z 1986 roku. Wilhelma z Baskerville zagrał Sean Connery, Adsa – Christian Slater, a Salwatora – Ron Perlman. W 2019 roku powstał także włoski, ośmioodcinkowy serial z Johnem Turturro w roli franciszkanina.
Umberto Eco napisał później między innymi „Wahadło Foucaulta”, „Wyspę dnia poprzedniego”, „Baudolino”, „Tajemniczy płomień królowej Loany” oraz „Cmentarz w Pradze”. Żadna z tych powieści nie przesłoniła jednak jego debiutu, który nadal pozostaje najczęściej kojarzonym tytułem włoskiego autora.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kto jest autorem „Imienia róży”?
Autorem jest Umberto Eco, włoski filozof, semiotyk i powieściopisarz żyjący w latach 1932–2016.
Kiedy powieść została opublikowana i czy była debiutem autora?
Książka ukazała się w 1980 roku i była literackim debiutem Umberta Eco.
Gdzie i kiedy toczy się akcja powieści?
Akcja dzieje się w anonimowym benedyktyńskim opactwie we Włoszech w listopadzie 1327 roku, podczas siedmiu dni.
O czym opowiada fabuła „Imienia róży”?
Powieść łączy kryminał z dyskusjami teologicznymi i refleksją nad rolą wiedzy, skupiając się na serii tajemniczych zgonów w klasztorze.
Kto jest narratorem i kim jest główny detektyw książki?
Narratorem jest Adso z Melku, były nowicjusz zapisujący wspomnienia, a śledztwo prowadzi franciszkanin Wilhelm z Baskerville.
Co stoją za śmierciami mnichów w powieści?
Zgonów doprowadza zatruta księga; toksyczne substancje znajdują się na stronach i pozostawiają ślady na palcach oraz językach ofiar.
Jakie naukowe zainteresowania Eco wykorzystał w książce?
Autor wkomponował swoją wiedzę o średniowieczu, rękopisach i semiotyce, tworząc zagadkowe symbole, szyfry i bibliotekę jako pole śledztwa.
Dlaczego postać Jorgego z Burgos jest istotna?
Jorge to ślepy mnich, który postrzega śmiech jako zagrożenie dla wiary i ogranicza dostęp do książek, co napędza konflikt w powieści.
Czy „Imię róży” doczekało się adaptacji i wydania w Polsce?
Tak — film z 1986 roku w reżyserii Jeana-Jacquesa Annauda oraz polskie wydanie z 1987 roku w tłumaczeniu Adama Szymanowskiego; wznowienie ukazało się w 2021 roku.
