Gdzie kręcono Akademię pana Kleksa? Poznaj miejsca zdjęć

Kultową „Akademię pana Kleksa” z 1983 roku kręcono przede wszystkim w pałacu w Nieborowie, na zamku w Gołuchowie oraz w Zamku Książ, a nowsza ekranizacja z 2023 roku ponownie sięgnęła po malownicze plenery Gołuchowa i rozszerzyła listę lokacji o Warszawę, Brzesk i Tatry. Produkcja lat 80. sięgnęła nawet po plenery na Krymie, gdzie wykorzystano Jaskółcze Gniazdo i Pałac Woroncowa w Ałupce. Prześledź dokładny szlak filmowych podróży obu wersji tej niezwykłej opowieści.

Pałac w Nieborowie – serce pierwszej akademii

Nieborów stanowił główny plan zdjęciowy wersji z 1983 roku. To właśnie barokowa bryła pałacu wraz z przyległym ogrodem została przeobrażona w filmową akademię. Charakterystyczna brama pałacu w Nieborowie jest doskonale widoczna z głównej drogi i do dziś stanowi punkt rozpoznawczy dla fanów produkcji Krzysztofa Gradowskiego.

Trzeba jednak podkreślić, że pałac uwieczniono wyłącznie od zewnątrz. Wszystkie sceny rozgrywające się we wnętrzach akademii to efekt pracy scenografów, którzy stworzyli dekoracje w halach łódzkiego Studia Zodiak. Dzięki temu zabiegowi reżyser miał pełną kontrolę nad baśniowym charakterem pomieszczeń, od gabinetu pana Kleksa po tajemnicze korytarze.

Na terenie zespołu pałacowo-parkowego znajduje się również romantyczny park Arkadia, który posłużył za tło kilku istotnych scen. To przy tamtejszym Akwedukcie główny bohater spotyka Golarza Filipa – postać graną przez Lecha Ordonowicza. Z kolei w budowli zwanej Przybytkiem Arcykapłana swoją kryjówkę znalazł Szpak Mateusz, czyli przemieniony książę.

Zamek w Gołuchowie – plan obu ekranizacji

Renesansowa rezydencja wzniesiona w latach 1550–1560 dla Rafała Leszczyńskiego herbu Wieniawa pojawia się zarówno w pierwszej, jak i drugiej wersji filmu. W przypadku produkcji z lat 80. zdjęcia realizowano głównie we wnętrzach obiektu, natomiast w otaczającym go 158-hektarowym parku-arboretum zaprojektowanym przez Adama Kubaszewskiego nagrywano epizody w plenerze. Współczesna adaptacja Macieja Kawulskiego jeszcze śmielej wyeksponowała architekturę zamku, czyniąc z niego centralną lokalizację nowej akademii.

Obiekt przeszedł gruntowną renowację w XIX wieku za sprawą Izabelli z Czartoryskich Działyńskiej i obecnie mieści oddział muzeum z bogatą kolekcją rzadkich mebli, gobelinów oraz renesansowego malarstwa europejskiego. Część eksponatów stanowi oryginalne wyposażenie rezydencji, co dodaje wnętrzom autentyzmu. Sam park jest prawdziwą gratką dla miłośników dendrologii – rośnie w nim wiele okazów rzadkich i egzotycznych drzew, które tworzą niepowtarzalny klimat podczas zwiedzania.

Zamek Książ i słynny marsz wilków

Scena przemiany księcia Mateusza w szpaka po ataku zaczarowanych wilków na zawsze zapisała się w pamięci widzów. Towarzyszący jej utwór grupy TSA sprawił, że wielu dorosłych dziś ludzi wspomina ten moment jako jeden z najbardziej przejmujących w całym filmie. Zdjęcia powstały na punkcie widokowym Grób Olbrzyma, z którego rozpościera się malowniczy widok na Zamek Książ. Surowy, zimowy krajobraz dolnośląskiej warowni idealnie oddał grozę baśniowej opowieści o zdradzie i karze.

Sama lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Monumentalna sylwetka trzeciego co do wielkości zamku w Polsce, położonego wśród lesistych wzgórz Wałbrzycha, naturalnie buduje nastrój tajemnicy. To właśnie ta scena, kręcona w chłodnej aurze przy akompaniamencie gitarowego riffu, pokazała, że „Akademia pana Kleksa” to nie tylko barwna bajka dla dzieci, ale również opowieść o mroczniejszych barwach.

Łódź i Piotrków Trybunalski na filmowym szlaku

Ulice obu miast stały się tłem dla mniej baśniowych, ale równie zapadających w pamięć scen. W Łodzi kluczową lokalizacją okazała się ulica Piotrkowska – pod numerem 26 do dziś zachowały się drewniane schody i komórki, przy których na początku filmu przesiaduje Adaś Niezgódka. Chwilę później chłopiec, wiedziony tajemniczą melodią, przemieszcza się przez podwórze pod numerem 38. W kadrze pojawił się również Pałac Biedermana przy ulicy Franciszkańskiej 1/5, który dopełnił industrialno-secesyjnego krajobrazu miasta włókniarzy.

Piotrków Trybunalski również dorzucił kilka rozpoznawalnych kadrów. Podczas piosenki „Na tapczanie siedzi leń” kamera rejestruje urokliwą starówkę, a ulica Rycerska posłużyła za plan do kultowego utworu „Witajcie w naszej bajce”. Te fragmenty nadały filmowi posmaku zwykłej, szarej rzeczywistości, od której bohater uciekał do magicznego świata akademii – kontrast między peerelowską codziennością a baśniową fantazją został tu podkreślony z dużą filmową wrażliwością.

Zagraniczne plenery – Krym, Bułgaria i Norwegia

Produkcja z 1983 roku miała charakter międzynarodowy za sprawą koproducenta, jakim było radzieckie Studio Gorkiego. To właśnie ta współpraca otworzyła drogę do spektakularnych lokalizacji na Półwyspie Krymskim. W filmie wyraźnie widać bajkowe Jaskółcze Gniazdo – neogotycką willę zawieszoną na 40-metrowym urwisku nad Morzem Czarnym. Drugim krymskim plenerem stał się Pałac Woroncowa w Ałupce, którego orientalno-gotycka architektura dodała opowieści egzotycznego sznytu.

Współpraca ze studiem Gorkiego przyniosła jeszcze jeden wymierny efekt – słynna Łajba Pana Kleksa to replika statku wykorzystanego w radzieckiej produkcji „Dzieci kapitana Granta” z 1936 roku. Jednostka została użyczona polskiej ekipie i doskonale wpisała się w marynistyczne fragmenty baśni. Z kolei nowsza odsłona przygód Ady Niezgódki poszerzyła geografię zdjęć o malownicze tereny Bułgarii i Norwegii – tamtejsze fiordy i górskie krajobrazy posłużyły za tło scen wymagających dzikiej, nieskażonej przyrody. Ekipa pracowała również w polskich Tatrach oraz w podwarszawskim Ojrzanowie, co nadało wersji z 2023 roku różnorodności wizualnej.

Filmowe ciekawostki z obu planów zdjęciowych

Historia castingu do pierwszej części obfituje w zaskakujące zwroty. Początkowo postać pana Kleksa miał zagrać Jan Kobuszewski, jednak ze względów zdrowotnych wycofał się z projektu, a jego miejsce zajął Piotr Fronczewski. Co ciekawe, Rafał Trzaskowski – późniejszy prezydent Warszawy – odrzucił propozycję wcielenia się w Adasia Niezgódkę. Uznał wówczas, że praca na planie będzie dla niego zbyt męcząca.

Inny zabawny epizod wiąże się z osobą Roberta Plucińskiego. Chłopiec spóźnił się na przesłuchanie odbywające się w kawiarni przy warszawskim Teatrze Żydowskim, a po drodze potrącił kelnerkę, wylał na kogoś kawę i zerwał serwetkę ze stolika. Jego chaotyczne zachowanie tak rozbawiło twórców, że natychmiast otrzymał rolę Adolfa – lalki stworzonej przez Golarza Filipa. Z kolei podczas kręcenia scen na łące, w których pan Kleks wysoko podskakuje, w trawie ukryto wielką trampolinę. Przy uważnym oglądaniu można dostrzec charakterystyczną niebieską obwódkę jej konstrukcji oraz białą matę odbijającą światło.

Na film z 1983 roku sprzedano aż 14 094 014 biletów, co dało mu 6. miejsce w zestawieniu najchętniej oglądanych tytułów w polskich kinach przed 1989 rokiem.

Nowa odsłona z 2023 roku również miała swoich kandydatów do głównej roli – wśród rozważanych aktorów znaleźli się Paweł Deląg, Maciej Musiałowski i Rafał Zawierucha. Zdjęcia trwały od 13 czerwca do 30 listopada 2022 roku, a efekt prac przyciągnął do kin 840 tysięcy widzów już w weekend otwarcia. Za część wnętrz odpowiadał Pałac Goetzów w Brzesku, którego słynna klatka schodowa pojawiła się wcześniej w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego. W Warszawie natomiast jedna z lokacji pozostaje zagadką dla mniej spostrzegawczych – producenci potwierdzili, że obok oczywistych stołecznych kadrów ukryto jeszcze mniej rozpoznawalny plener, który wprawne oko kinomana z pewnością wychwyci.