Autorem „Kubusia Puchatka” jest Alan Alexander Milne – brytyjski pisarz, który wydał tę książkę 14 października 1926 roku. Za sielankową atmosferą Stumilowego Lasu kryje się jednak historia naznaczona wojenną traumą i bolesnym rodzinnym konfliktem. Poznaj kulisy powstania jednego z najsłynniejszych dzieł literatury dziecięcej.
Kim był Alan Alexander Milne?
Alan Alexander Milne przyszedł na świat 18 stycznia 1882 roku w Londynie jako trzeci syn Johna i Sary Milne. Jego ojciec kierował Henley House School, prywatną placówką dla chłopców, w której przyszły pisarz okazał się wyjątkowo zdolnym uczniem. Już wtedy redagował szkolną gazetkę, szlifując warsztat literacki pod okiem jednego z nauczycieli – H.G. Wellsa.
Po ukończeniu Westminster School stanął przed dylematem wyboru między Oksfordem a Cambridge. Ostatecznie zdecydował się na Trinity College na Uniwersytecie Cambridge, gdzie w 1903 roku zdobył dyplom z matematyki. Mimo ścisłego wykształcenia, wrodzona pasja do słowa pisanego popchnęła go w stronę redakcji satyrycznego magazynu „Granta”.
Po powrocie do Londynu związał się z magazynem „Punch”, filarem brytyjskiego humoru. Tam też w 1906 roku rozpoczął regularną współpracę, szybko awansując na zastępcę redaktora. Jego literackie ambicje sięgały jednak znacznie dalej niż krótkie formy satyryczne – marzył o uznaniu jako dramaturg i powieściopisarz.
Jak traumy wojenne wpłynęły na pisarza?
Choć Milne deklarował pacyfistyczne przekonania, po wybuchu I wojny światowej wstąpił do brytyjskiej armii. Służył między innymi w sekcji propagandy wywiadu wojskowego MI7(b). Decyzja ta wynikała z wewnętrznego poczucia obowiązku – nie potrafił bezczynnie przyglądać się, jak jego koledzy giną na froncie.
Najtragiczniejszym epizodem w jego żołnierskim życiorysie okazał się udział w bitwie nad Sommą. Tylko pierwszego dnia tej masakry zginęło blisko dwadzieścia tysięcy Brytyjczyków, a pisarz został ranny i do końca życia zmagał się z obrazami rozrywanych ciał towarzyszy. Biografowie, w tym autorzy z tygodnika „Time”, sugerują, że Milne mógł cierpieć na zespół stresu pourazowego.
W swojej autobiografii wyznał, że myśl o „koszmarze psychicznej i moralnej degradacji, jakim była wojna” przyprawiała go o fizyczne mdłości.
Lekiem na prześladujące go wspomnienia stała się wyobraźnia. Tworzenie niewinnych opowieści dla syna, sięgających do beztroski dzieciństwa, było formą autoterapii. Pozwalało mu choć na chwilę uciec od frontowego piekła do świata, w którym największym zmartwieniem jest zdobycie miodu.
Jak narodził się miś o małym rozumku?
Przełom w życiu pisarza nastąpił wraz z narodzinami jedynego syna – Christophera Robina Milne’a, który przyszedł na świat w październiku 1920 roku. Rok później, na pierwsze urodziny, chłopiec otrzymał pluszowego misia z londyńskiego domu towarowego Harrods. Imię Winnie nadał mu z kolei od niedźwiedzicy Winnipeg, maskotki kanadyjskiego wojska, którą wypatrzył podczas wizyt w londyńskim zoo.
Patrząc na zabawy syna z pluszakami w ogrodzie posiadłości Cotchford Farm w East Sussex, Milne zaczął snuć opowieści o mieszkańcach Stumilowego Lasu. Historia o misiu próbującym wykraść pszczołom miód za pomocą balonika trafiła w Wigilię 1925 roku na łamy „The Evening News” jako „Zły gatunek pszczół”. Już następnego dnia czytano ją na antenie radia.
Książka „Kubuś Puchatek” ukazała się 14 października 1926 roku. Jej bohaterowie – Prosiaczek, Kłapouchy, Tygrys, Sowa czy Królik – zadebiutowali na kartach ozdobionych ilustracjami E.H. Sheparda. Dwa lata później światło dzienne ujrzała kontynuacja – „Chatka Puchatka”, która przypieczętowała międzynarodowy sukces autora.
Na polskim rynku postać ta funkcjonuje w dwóch wcieleniach. Pierwsze, najpopularniejsze tłumaczenie z 1938 roku zawdzięczamy Irenie Tuwim, która zdecydowała się na imię „Kubuś”. Z kolei Monika Adamczyk-Garbowska w 1986 roku stworzyła przekład „Fredzia Phi-Phi”, próbując oddać oryginalny dylemat – żeńskie imię Winnie noszone przez męskiego misia. W 2015 roku Bożena Ugowska przetłumaczyła dzieło na język kaszubski jako „Miedzwiôdk Pùfôtk”.
Dlaczego sukces stał się rodzinnym przekleństwem?
Popularność książki sprawiła, że mały Christopher Robin znalazł się w gronie sześciu najsłynniejszych dzieci na świecie. W Wielkiej Brytanii popularnością dorównywała mu jedynie przyszła królowa Elżbieta II. Początkowo chłopcu podobała się ta sława, jednak z czasem nieustanne sesje zdjęciowe, spotkania z czytelnikami i tysiące listów zaczęły go przytłaczać.
W szkole z internatem dręczono go, przedrzeźniając dziecinne piosenki i cytaty z książek. Nauczył się boksu, by się bronić. We własnej autobiografii „The Enchanted Places” dorosły już Christopher napisał gorzkie słowa, które naznaczyły historię literatury.
„Miałeś napisać książkę dla mnie, a nie o mnie!” – krzyczał dorosły Krzyś do ojca. Uważał, że ten „wspiął się na jego dziecięce barki, pozbawił go własnego imienia i zostawił z pustą sławą bycia jego synem”.
Relacja pisarza z żoną Daphne De Selincourt również nie należała do udanych. Para żyła obok siebie, utrzymując pozory dla świata – ona miała kochanka, on związał się z aktorką Leonorą Corbett. Synem zajmowała się głównie niania, za którą Christopher tęsknił bardziej niż za matką.
Małżeństwo, które pogrzebało nadzieje na zgodę
W 1948 roku Christopher Robin ożenił się z Lesley De Selincourt, swoją bliską kuzynką. Rodzice uznali ten związek za kazirodczy. Przestali się widywać z synem i jego rodziną, a jedyną formą kontaktu pozostały listy. Dla dorosłego już Krzysia małżeństwo to było jednak niezwykle szczęśliwe – razem z żoną prowadził księgarnię, którą oboje kochali.
W 1956 roku urodziła się ich córka Clare Milne, która przyszła na świat z porażeniem mózgowym. Dziadek nigdy jej nie poznał – Alan Alexander Milne zmarł 31 stycznia 1956 roku po czteroletniej chorobie wywołanej udarem. Na pogrzebie ojca Christopher zjawił się, jak podkreślano, w pomiętym płaszczu. Tego samego dnia po raz ostatni widział swoją matkę.
Pisarz przez lata zmagał się z goryczą, że zapamiętają go wyłącznie jako autora książek dla dzieci. Oferowano mu bajońskie sumy za kolejne części przygód Puchatka, jednak odmawiał. Tworzył powieści kryminalne, jak „Tajemnica Czerwonego Domu” z 1922 roku, czy debiutancką „Lovers in London” z 1905 roku, ale żadna z nich nie przebiła fenomenu opowieści o misiu.
Jaką spuściznę pozostawił autor „Kubusia Puchatka”?
Dziedzictwo Milne’a wykracza daleko poza literaturę. W 2001 roku korporacja The Walt Disney Company wykupiła prawa autorskie do postaci za oszałamiającą kwotę 350 milionów dolarów. Na przestrzeni dekad powstały dziesiątki adaptacji filmowych, od klasycznej animacji po takie produkcje jak „Żegnaj Christopher Robin” z 2017 roku z Domhnallem Gleesonem i Margot Robbie.
Sytuacja prawna utworu różni się w zależności od kraju. W Stanach Zjednoczonych majątkowe prawa autorskie do oryginalnej postaci Kubusia Puchatka wygasły 1 stycznia 2022 roku – 95 lat po pierwszej publikacji. To właśnie ten fakt umożliwił powstanie kontrowersyjnego horroru „Puchatek: Krew i miód”. W Polsce prawo działa inaczej – autorskie prawa majątkowe wygasną 1 stycznia 2027 roku, czyli 70 lat po śmierci twórcy.
W angielskim Hartfield, nieopodal terenów, które zainspirowały Stumilowy Las, od prawie pół wieku działa herbaciarnia Pooh Corner. Jej właściciel Neil Reed codziennie przyjmuje gości z całego globu. Córka Christophera, Clare, zmarła w 2012 roku, a zgromadzone przez nią środki przekazano na pomoc osobom niepełnosprawnym w hrabstwie Devon. Pieniądze ze spuścizny po pisarzu, która dla samego autora była źródłem udręki, od dekad służą szczytnym celom.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy i kto napisał „Kubuś Puchatek”?
Autorem jest Alan Alexander Milne, a książka ukazała się 14 października 1926 roku.
Jakie doświadczenia wojenne wpłynęły na Milne’a?
Służył w armii podczas I wojny światowej, brał udział w bitwie nad Sommą i przez resztę życia był prześladowany traumatycznymi wspomnieniami.
Skąd wziął się pomysł na postać Kubusia Puchatka?
Inspiracją był syn pisarza, Christopher Robin, jego pluszowy miś z Harrods i zabawy w ogrodzie posiadłości Cotchford Farm.
Kto ilustrował oryginalne wydanie i kiedy ukazała się kontynuacja?
Ilustracje wykonał E.H. Shepard, a druga książka „Chatka Puchatka” ukazała się dwa lata później, czyli w 1928 roku.
Dlaczego sukces książki stał się problemem dla rodziny Milne’ów?
Sława obciążyła Christophera – stał się nękanym dzieckiem-sławnym, co pogorszyło też relacje w rodzinie i przyczyniło się do konfliktów rodzinnych.
Jakie tłumaczenia imienia misia pojawiły się w Polsce?
Najbardziej znane tłumaczenie Ireny Tuwim to „Kubuś”, a późniejsze wersje to m.in. „Fredzia Phi-Phi” i przekład kaszubski „Miedzwiôdk Pùfôtk”.
Co stało się z prawami autorskimi do postaci w USA i w Polsce?
W Stanach prawa majątkowe do oryginalnej postaci wygasły 1 stycznia 2022, a w Polsce wygasną 1 stycznia 2027 roku.
Jaką spuściznę poza książkami pozostawił Milne?
Jego dzieło doczekało się licznych adaptacji, prawa kupiło Disney, a zbiory rodziny wspierały cele charytatywne, m.in. pomoc niepełnosprawnym.
