Kto napisał Dzieci z Bullerbyn?

Autorką „Dzieci z Bullerbyn” jest szwedzka pisarka Astrid Lindgren, a książka po raz pierwszy ukazała się w 1947 roku. Swoje najsłynniejsze dzieło osadziła we wspomnieniach z własnego dzieciństwa, tworząc literacki obraz beztroskiego życia na wsi. Poznaj historię powstania tej niezwykłej lektury oraz sekrety kryjące się za postaciami i miejscami.

Kim jest autorka „Dzieci z Bullerbyn”?

Odpowiedź na to pytanie jest jednoznaczna – to Astrid Anna Emilia Lindgren, z domu Ericsson, urodzona 14 listopada 1907 roku w Vimmerby. Dorastała w gospodarstwie Näs na skraju tego miasteczka, w sercu historycznej krainy Smalandii. To właśnie sielskie krajobrazy dzieciństwa ukształtowały jej wrażliwość i stały się niewyczerpanym źródłem inspiracji. Świat dorastania wśród przyrody, codziennych obowiązków i nieskrępowanej zabawy odcisnął trwałe piętno na całej jej późniejszej twórczości.

Zanim jednak została jedną z najważniejszych postaci literatury dziecięcej na świecie, pracowała jako korektorka i autorka krótkich notek w lokalnej „Gazecie Vimmerby”. Przełom w jej życiu nastąpił, gdy zasiadła do spisywania historii o rudowłosej dziewczynce – Pippi Pończoszance. To właśnie Pippi, wymyślona przez córkę Karin, przyniosła Lindgren pierwszą nagrodę w konkursie wydawnictwa Rabén & Sjögren w 1945 roku. Rok później pisarka rozpoczęła tam pracę jako redaktor książek dla dzieci i pozostała na tym stanowisku przez 25 lat.

Sukces Pippi otworzył drogę kolejnym tytułom, a wśród nich „Dzieciom z Bullerbyn”, które już na stałe wpisały się do kanonu lektur szkolnych. Mimo ogromnej sławy Astrid Lindgren do końca życia pozostała aktywną działaczką społeczną. W 1976 roku skrytykowała politykę podatkową w satyrycznej bajce „Pomperipossa in Monismanien”, a w 1987 roku rozpoczęła debatę o dobrostanie zwierząt, która przyczyniła się do powstania ustawy Lex Lindgren. Zmarła 28 stycznia 2002 roku w Sztokholmie, a jej pogrzeb miał rangę uroczystości państwowej.

Skąd wziął się pomysł na Bullerbyn?

Literackie Bullerbyn nie jest miejscem całkowicie zmyślonym – jego bezpośrednim pierwowzorem jest osada Sevedstorp. Tam właśnie przeprowadzili się rodzice przyszłej pisarki krótko po jej narodzinach i tam spędziła ona dzieciństwo. Do dziś można tam oglądać trzy położone obok siebie zagrody, w których rozgrywała się akcja powieści. Osada znajduje się niedaleko Vimmerby, miasteczka, w którym Astrid Lindgren przyszła na świat.

Autorka czerpała z własnej biografii pełnymi garściami. Narratorką powieści uczyniła siedmioletnią Lisę Erikson, której pierwowzorem była ona sama – również nosiła rodowe nazwisko Ericsson. Stolarza, ojca Lisy, uznaje się za literacki portret Samuela Augusta Ericssona, czyli ojca pisarki. Z kolei postać pełnego pomysłów i psot Lassego inspirowana była bratem Astrid – Gunnarem Ericssonem, który w dorosłym życiu został artystą, satyrykiem i politykiem.

Dzięki tym silnym autobiograficznym wątkom opowieść nabrała autentyczności. Codzienne przygody – od łowienia raków nad jeziorem Ciche, przez nocne wyprawy obserwować Wodnika, aż po zakładanie spółdzielni wiśniowej – brzmią wiarygodnie, bo wiele z nich wydarzyło się naprawdę w życiu rodziny Ericssonów. Sielski obraz wsi stał się literackim azylem, zwłaszcza w zestawieniu z powojenną rzeczywistością, w której książka powstawała.

Co zawiera polskie wydanie książki?

Polski czytelnik otrzymuje wyjątkowe kompendium przygód małych mieszkańców Bullerbyn. W przekładzie Ireny Szuch-Wyszomirskiej, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1957 roku, w jednym tomie zebrano aż trzy części cyklu. Są to kolejno: „Dzieci z Bullerbyn” z 1947 roku, „Więcej o dzieciach z Bullerbyn” z 1949 roku oraz „Wesoło jest w Bullerbyn” z 1952 roku. Taki zabieg sprawia, że opowieść prowadzi czytelnika przez kolejne pory roku i zmieniający się wiek bohaterów na przestrzeni trzech lat.

Język przekładu od dekad pozostaje niezmienny i to właśnie wersja Ireny Szuch-Wyszomirskiej ukształtowała wyobraźnię pokoleń polskich czytelników. Co ciekawe, na przestrzeni lat książka funkcjonowała pod różnymi oprawami graficznymi. Do 1994 roku polskiemu wydaniu towarzyszyły czarno-białe, szkicowe ilustracje Hanny Czajkowskiej. Później zastąpiły je prace Ilon Wikland, wieloletniej ilustratorki samej Astrid Lindgren.

W ostatnich latach nową jakość wizualną nadała książce Magdalena Kozieł-Nowak, której kolorowe ilustracje w dużym formacie przyciągnęły kolejne pokolenie odbiorców. Łączna liczba stron wynosi 296, a średni czas lektury szacowany jest na prawie 5 godzin nieprzerwanej przyjemności.

Kto opowiada historię dzieci z Bullerbyn?

Narratorką całej opowieści jest Lisa Erikson, która na początku książki ma siedem lat i mieszka w Zagrodzie Środkowej. To z jej perspektywy poznajemy codzienność wioski, radości, troski oraz relacje z przyjaciółmi i rodziną. Dziewczynka uwielbia zabawę lalkami, czyta dziecięcą gazetę „Wiosna Szwecji” i marzy, by w przyszłości zostać mamą lub piastunką.

Oprócz Lisy w Bullerbyn mieszka pięcioro innych dzieci, a ich charaktery i zainteresowania zostały nakreślone z wyraźną dbałością o indywidualizm. Zestawienie najważniejszych bohaterów przedstawia się następująco:

Ważną postacią dla wszystkich dzieci jest dziadziuś Anny i Britty, który z powodu słabego wzroku nie czyta już samodzielnie. To właśnie jemu najmłodsi czytują na głos gazetę, w zamian słuchając opowieści o dawnych czasach i częstując się ślazowymi cukierkami. Relacja ta jest jednym z najcieplejszych motywów całej książki.

Dlaczego to wciąż aktualna lektura?

„Dzieci z Bullerbyn” od dekad są w Polsce lekturą szkolną. W połowie lat 80. trafiły do kanonu dla klasy trzeciej, a od 2017 roku ponownie omawiane są w klasach I-III szkoły podstawowej. Według Beaty Lisowskiej, analizującej to zagadnienie na łamach czasopisma „Pedagogika. Studia i Rozprawy”, rówieśniczy bohaterowie pozwalają młodym czytelnikom na naturalną identyfikację. Narracja, sposób opisu przygód oraz unikanie nachalnego moralizowania współgrają z psychiką dziecka.

Urok tej książki nie słabnie, ponieważ pokazuje świat rodzinnego ciepła, przyjaźni i wyobraźni – wartości, które nie tracą na znaczeniu mimo upływu ponad siedemdziesięciu lat od premiery.

Mimo zmieniających się realiów technologicznych historyjki o zabawie w Indian, łowieniu raków czy samodzielnie organizowanym świętowaniu wciąż przemawiają do wyobraźni. Dla wielu dorosłych lektura ta jest sentymentalną podróżą do czasów beztroskiego dzieciństwa, co potwierdzają tysiące opinii, w których czytelnicy podkreślają niezmienne ciepło tej opowieści i jej zdolność wywoływania uśmiechu niezależnie od wieku.

Jakie adaptacje powstały na podstawie książki?

Sielski nastrój i uniwersalność historii szybko zainteresowały filmowców. Szwedzki reżyser Lasse Hallström zrealizował dwa filmy fabularne oparte na serii o Bullerbyn. Pierwszy z nich, „Dzieci z Bullerbyn” („Alla vi barn i Bullerbyn”), miał premierę w 1986 roku, a rok później ukazała się kontynuacja pod tytułem „Dzieci z Bullerbyn: Nowe przygody” („Mer om oss barn i Bullerbyn”). Oba obrazy wiernie oddawały klimat książkowego pierwowzoru.

Adaptacje sceniczne również cieszyły się niesłabnącą popularnością. Polscy widzowie mogli oglądać przedstawienia na deskach wielu teatrów: Teatr Dramatyczny im. Jana Kochanowskiego w Opolu wystawił swoją wersję w 2012 roku, Teatr Polski we Wrocławiu rok później, natomiast Teatr Miejski w Gliwicach przygotował spektakl w 2017 roku. Te realizacje udowadniają, że historie z Bullerbyn znakomicie sprawdzają się nie tylko na papierze.

Co jeszcze warto wiedzieć o autorce?

Literacki dorobek Astrid Lindgren jest imponujący – napisała ponad 40 książek, a łączny nakład jej dzieł przekroczył 165 milionów egzemplarzy na całym świecie. Oprócz cyklu o Bullerbyn stworzyła takie arcydzieła jak „Bracia Lwie Serce” (1973), „Ronja, córka zbójnika” (1981) czy wspomniane już historie o Pippi. W 1958 roku otrzymała najważniejsze wyróżnienie w dziedzinie książki dziecięcej – Nagrodę im. Hansa Christiana Andersena.

Na jej cześć ustanowiono również Nagrodę Literacką im. Astrid Lindgren, przyznawaną od 2002 roku wybitnym twórcom literatury dziecięcej na całym globie. Pisarka była laureatką Right Livelihood Award w 1994 roku i odznaczona została Orderem Uśmiechu w 1978 roku. Symbolem jej wpływu na szwedzką kulturę pozostaje fakt, że jej wizerunek widniał na banknotach o nominale 20 koron szwedzkich. W rodzinnym Vimmerby do dziś działa park tematyczny „Świat Astrid Lindgren”, będący jednym z najważniejszych punktów turystycznych kraju.